Kao logoped, svakodnevno se susrećem sa ljudima kojima je afazija iznenada promenila život. Gubitak ili otežano korišćenje govora i jezika ne utiče samo na komunikaciju, već i na identitet, samopouzdanje i odnose sa okolinom.
Šta je afazija i kome je potrebna pomoć logopeda?
Afazija je stečeni govorno-jezički poremećaj uzrokovan moždanim oštećenjem, a jedan od najčešćih uzroka je cerebrovaskularni insult tj. moždani udar. Osim moždanog udara, afazija se može javiti i usled traumatskih povreda glave, tumora mozga, neurodegenerativnih bolesti i infekcija. Kao posledica javlja se potpuni ili delimični gubitak sposobnosti verbalne komunikacije. Nekada je nemoguć bilo kakav vid komunikacije sa pacijentom, a ponekad su prisutne samo blage smetnje. Može biti pogođen samo jedan modalitet npr. imenovanje ili pisanje, ali se najčešće sreće oštećenje više aspekata komunikacije.
Oštećenje mozga dovodi do potpunog ili delimičnog gubitka sposobnosti verbalne komunikacije. U najtežim slučajevima, komunikacija sa osobom može biti gotovo u potpunosti onemogućena, dok se u blažim oblicima javljaju suptilne, ali značajne smetnje. Ponekad je pogođen samo jedan aspekt govorno-jezičkog funkcionisanja, poput imenovanja ili pisanja, dok su u praksi češća kombinovana oštećenja.
Logopedska rehabilitacija je neophodna svim osobama kod kojih je došlo do promene u razumevanju, produkciji govora, čitanju ili pisanju, bez obzira na godine ili težinu poremećaja.
Koji tipovi afazije postoje?
Postoji više tipova afazije, a osnovna podela je na:
- Ekspresivne afazije, kod kojih je produkcija govora otežana, iako su govorni organi očuvani
- Receptivne afazije, kod kojih osoba ima izražene teškoće u razumevanju govora, uprkos očuvanom sluhu
Najzahtevniji oblik je globalna afazija, kod koje su ozbiljno narušeni i razumevanje i produkcija govora, što dovodi do izrazito ograničene ili gotovo nemoguće verbalne komunikacije.
Kako prepoznati simptome afazije?
Simptomi afazije su raznoliki i zavise od tipa afazije, stepena oštećenja i lokalizacije moždane lezije. Najčešće se uočavaju:
- teškoće u izgovoru i formiranju rečenica
- problemi u pronalaženju odgovarajućih reči (anomičke smetnje)
- morfosintaktički i pragmatički poremećaji
- otežano ili poremećeno razumevanje govora
- teškoće u čitanju i pisanju
Iako je afazija primarno govorno-jezički poremećaj, često su prisutna i prateća oštećenja drugih kognitivnih funkcija, poput pažnje, pamćenja, orijentacije u vremenu i prostoru, kao i izvođenja matematičkih i drugih složenih mentalnih aktivnosti. Upravo zato je rana i sveobuhvatna procena od ključnog značaja.